Pleśniak biały – grzyb pleśniowy o wielu obliczach
Pleśniak biały (Mucor mucedo) to gatunek grzyba należącego do rodziny pleśniakowatych (Mucoraceae). Jest to saprotroficzny grzyb komórczakowy, rozmnażający się płciowo poprzez zygospory. Nie wytwarza aflatoksyn. Żyje w glebie, odgrywając ważną rolę w procesie tworzenia się próchnicy. Często pojawia się na żywności, prowadząc do jej rozkładu.
Grzyby z gromady Zygomycota (sprzężniowce) tworzą dobrze rozwiniętą grzybnię komórczakową lub podzieloną przegrodami. Ich ściany zawierają chitynę wraz z chitozanem lub glukozaminą. Rozmnażają się bezpłciowo przez endogenne sporangiospory (mitospory) lub przez prawdziwe konidia. W wyniku procesu płciowego (zygogamii) powstaje zygospora (mejospora), która po okresie spoczynku kiełkuje, tworząc strzępkę grzybni z osadzonym na wierzchołku sporangium.
Cykl rozwojowy
W zarodniach powstają zarodniki sporangialne. Po rozpadzie zarodni przenoszone są przez ruchy powietrza na inne produkty. Gdy strzępki należące do dwóch różnych grzybów znajdą się w pobliżu, dochodzi do wytworzenia gametangiów. Po ich połączeniu następuje proces zwany gametangiogamią. W miejscu połączenia tworzy się zygospora – przetrwalnik. W niej rozpoczyna się faza diploidalna, trwająca zwykle kilka miesięcy. Zygospora pęka i wyrasta z niej haploidalna strzępka, na której szczycie powstaje zarodnia z zarodnikami sporangialnymi. Po uwolnieniu mogą one dać początek nowym grzybniom.
Znaczenie w gospodarce człowieka
Sprzężniowce są sprawcami wielu przypadków pleśnienia artykułów spożywczych, tekstyliów, zawilgoconego papieru itp. Pleśniak biały rozwija się zwłaszcza na produktach mlecznych, a rozłożek czerniejący tworzy czarne naloty pleśni na owocach. Niektóre gatunki rozłożków są wykorzystywane do przemysłowej produkcji kwasu mlekowego.
Patogeny z rzędu Mucorales (do którego należy pleśniak biały) są słabymi pasożytami uszkadzającymi przechowywane lub transportowane organy roślin. Gatunki z rodzaju Rhizopus powodują miękkie gnicie truskawek, jeżyn, jabłek i innych owoców. Niektórzy przedstawiciele rodzajów Mucor i Rhizopus porażają przechowywane nasiona.
Warunkami sprzyjającymi rozwojowi tych patogenów są wysoka wilgotność i temperatura powietrza oraz obecność dojrzałych organów roślin ze świeżymi ranami. Zimują w postaci zygospor lub grzybni w glebie, resztkach roślin lub na przechowywanych organach. Ochrona płodów rolnych polega głównie na utrzymaniu czystości i właściwych warunków w przechowalniach oraz zapobieganiu powstawania uszkodzeń.
Synonimy (wybrane)
- Ascophora mucedo Tode 1790
- Mucor brevipes Riess 1853
- Mucor coprophilus Povah 1917
- Mucor dependens (Burgeff) Burgeff 1924
- Mucor griseo-ochraceus Naumov 1915
- Mucor mucedo f. dependens Burgeff 1920
- Mucor murorum Naumov 1915
- Mucor proliferus Schostak. 1896
- Mucor sphaerocephalus Bull. 1791
- Mucor vulgaris P. Micheli 1729
Źródła
- Jacek Balerstet, Waldemar Lewiński, Jan Prokop, Karol Sabath, Grażyna Skirmuntt, Biologia 1 zakres rozszerzony. Rumia, Wyd. Operon, 2002.
- Leszek Trząski, Szkolny słownik biologiczny. Katowice, Wyd. Videograf II, 2000.
- Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczenie. Warszawa, Wyd. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985.
